AŞI NEDİR?
İnsan ve hayvanlarda hastalık yapma yeteneğinde olan virüs, bakteri vb. mikropların hastalık yapma kudretlerinden arındırılarak ya da bazı mikropların salgıladığı
zehirlerin
etkisinin ortadan kaldırılarak sağlam kişilere verilmesi için
geliştirilen biyolojik maddelere aşı denilmektedir. Aşı,
kişileri hastalıklardan ve onun kötü sonuçlarından koruyabilmesi
için sağlam ve risk altındaki kişilere uygulanmaktadır. Aşıların
tedavi edici özellikleri yoktur. Yani herhangi bir hastalık
oluştuktan sonra hasta kişiye aşı yapmanın yararı olmamaktadır.
Aşılar, ağız yoluyla, adele içerisine, cilt altına veya cilt
içine verilmek suretiyle uygulanabilirler.
Başlıca aşı tipleri şunlardır;
Canlı aşılar: Aşı içerisindeki mikroorganizma canlı
olmaları birlikte vücut için tamamen zararsız hale
getirilmiştir. Verem, kızamık, kızamıkçık ve kabakulak aşıları
buna örnektir.
Ölü aşılar: Aşıda kullanılan mikroorganizmalar
öldürülmüştür. Ancak vücudu uyararak antikor dediğimiz koruyucu
maddelerin yapılmasını sağlayacak özellikleri korunmuştur.
Boğmaca aşısı buna örnektir.
Subünit aşılar: Aşıda kullanılan mikroorganizmalar
öldürüldükten sonra parçalanarak; bu parçalardan vücudu uyararak
koruyucu antikorların yapılmasını sağlayacak olanları aşı
yapımında kullanılmaktadır. Örnek olarak Hepatit B ve Grip
aşıları verilebilir.
Toksoid aşıları: Bu tür aşılarda mikroorganizmaların
kendileri kullanılmaz. 
Bazılarının ürettiği zehirler çeşitli
kimyasal maddelerle işlenir ve hastalık yapıcı etkileri yok
edilerek aşı yapımında kullanılır. Tetanoz ve difteri aşıları bu
tip aşılardır.
Aşıların, hastalık yapma yetenekleri olmasa da aşı uygulanan
vücut gerçekten hastalık ile karşılaşmış gibi davranır ve önlem
almaya başlar. Mikropları öldürmekle görevli hücreler ve
koruyucu antikor salgılayan hücreler aşı yoluyla verilen
hastalık etkenini tanır ve diğer tüm koruyucu sistemleri
harekete geçirir. Aşı ile verilen ve hastalık yapıcı özelliği
olmayan etkeni yok edilirken tüm özellikleri hafızaya alınır.
Vücut daha sonra gerçek hastalık etkeni ile karşılaştığında
özelliklerini hemen hatırlayarak hastalık oluşturmasına fırsat
vermeden yok eder.
HANGİ DURUMLARDA AŞI YAPILMAMALIDIR
Zannedildiğinin aksine, aşıların yapılmasını engelleyecek
faktörler çok kısıtlıdır. Halkımız tarafından inanılan ve bu
nedenle çocukların aşıya götürülmesini engelleyen hafif ateş ve
ishalin bir engel teşkil etmediği artık bilimsel araştırmalar
ile kanıtlanmıştır. Dünya sağlık teşkilatının yayınladığı
bilgilere göre çocuğa aşı yapılması sırasında gözden geçirilmesi
gereken durumlar şunlardır:
- lösemi, lenfoma gibi kötü huylu hastalığı olan ve diğer
kanserli çocuklar,
- aktif verem hastaları,
- ağır derecede zatürree, böbrek yetmezliği, metabolizma
hastalıkları gibi hastane tedavisi gerektirecek durumda olanlar,
- kortizon tedavisi görenler,
- ışın (radyoterapi) tedavisi görenler.
Yukarıda belirtilen hastalığı olan kişilere aşı uygulanıp
uygulanmaması ve hangi aşıların uygulanması gerektiği konusunda
kararın hastayı izleyen hekim tarafından verilmesi
gerekmektedir. Yukarıda belirtilen hastalıklar dışında hastalığı
olan ya da sağlam olan tüm bebek ve çocukların aşı takvimine
uygun olarak mevsim ayıt edilmeden gerekli tüm aşıları
yapılmalıdır.
