BEBEKLERDE KANSIZLIK
Kansızlık her yaşta görülebilen bir sorun. Ancak özellikle bebeklik ve çocukluk çağında daha sık rastlanıyor. Bunun temel sebebi bebeğin anne sütü almaması ve
demirden eksik gıdalarla
beslenmesi. Demir eksikliğine bağlı kansızlık basit bir sorun
değil. Sadece fiziksel rahatsızlıklara neden olmakla kalmayıp
bebeklerde zeka düzeyini de etkiliyor. Anne ve babaların
kansızlık konusunda dikkatli olması belirtilerini ve etkilerini
iyi bilmesi gerekiyor. Acıbadem ve “Kriton Curi Parki
Gönüllüleri” işbirliğiyle gerçekleştirilen “Çocuklarda Anemi”
söyleşisinde konuşan Acıbadem Hastanesi Kozyatağı Çocuk Sağlığı
ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Cengiz Canpolat anemiyi şöyle
tarif ediyor: “Anemi hemoglobin konsantrasyonunun veya kırmızı
kan hücrelerinin (alyuvarların) sayısının beraber veya ayrı
olarak o yaşa uygun normal değerlerin altına düşmesi sonucu
oluşan bir klinik tablodur. Bu azalma sonucu kanın oksijen
taşıma kapasitesi ve dokulara giden oksijen miktarı azalır.
Kansızlık çocuklarda kendini çok değişik biçimde gösterir. Bu
klinik tablo hiçbir bulgu olmamasından çok, hasta bir çocuğa
kadar geniş bir yelpaze içerir.”
Çocuklarda aneminin nedenleri
Prof. Dr. Canpolat çocuklarda aneminin oluşmasında diyetin çok
büyük bir önemi olduğuna dikkati çekerek şöyle diyor: “Diyetin
en önemli olduğu yaş grupları 6 ay ile 2 yaş arası, ve bir de
adolesan dönemdir. Büyümenin çok hızlı olduğu bu iki dönemde
demirden fakir yiyeceklerle beslenilmesi sonucunda demir
eksikliği anemisi meydana gelebilir. Adolesan, kızlarda adet
kanamalarının düzensiz ve fazla olması da demir eksikliğine
katkıda bulunan bir faktördür. Kan yapımında önemli rol oynayan
diğer iki besinsel faktör B12 vitamini ve folik asittir. Ancak
bu iki besinin eksikliğine bağlı anemiler çocuklarda demir
eksikliğine bağlı anemi kadar sık görülmezler.” Sadece diyet
değil bazı ilaçların kullanımı da çocuklarda anemiye neden
oluyor. İlaçlar ya alyuvarların yıkımına katkıda bulunarak veya
kemik iliğine doğrudan toksik etki göstererek alyuvar yapımını
baskılamak suretiyle anemi meydana getiriyor.
Çocuklarda kronik hastalıkların ve sık geçirilen enfeksiyonların
anemiye neden olduğu bilinen bir gerçek Prof. Dr. Canpolat
sebebini şöyle açıklıyor: “Kronik hastalıklarda alyuvarların
yaşam süresi kısalmıştır ve kemik iliği ise yetersiz
çalışmaktadır. Ayrıca demir kullanılmasındaki bozukluk ve böbrek
hastalıklarında kanda toksik maddelerin birikmesi de alyuvar
yapımını baskılayan faktörlerdir.”
Kansızlık nasıl anlaşılır?
Süt çocuklarında huzursuzluk, davranış değişiklikleri,
iştahsızlık, uykusuzluk veya normalin üzerinde uyuma gibi
belirtiler görülürken daha büyük çocuklarda ve adolesanlarda
yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi, baş ağrısı, çabuk yorulma ve
nefes darlığı gibi yakınmalar ile ortaya çıkıyor. Prof. Dr.
Canpolat bu noktada bir uyarıda bulunarak şunları söylüyor:
“Anemiyle birlikte lenf bezelerinin ve karaciğer ve dalağın da
büyük olması durumunda çocuk hemolitik anemiler ve lösemi
açısından mutlaka değerlendirilmelidir.”
Demir eksikliği anemisine dikkat!
Çocuklarda en sık görülen anemi, demir eksikliği anemisi. Anne
sütü ile beslenen bebeklerde ilk 6 ay demir eksikliği
görülmüyor. Anne sütündeki demir çok kolay emilebildiği için
büyüyen süt çocuğuna miktar olarak yeterli geliyor. Ancak altı
aydan sonra ek gıdalar ile yetersiz demir alan bebek demir
eksikliği tehlikesi ile karşı karşıya kalıyor. Demir en çok
kırmızı ette, yumurta sarısında, yeşil sebzelerde ve hububatta
bulunuyor. Demir eksikliğinin gelişmemesi için etten ve
sebzelerden gelen demirin dengeli alınması gerekiyor. Demir
eksikliği anemisinin engellenmesi için diyete önem verilmeli,
demirden zengin ek gıdaların zamanında ve uygun şekilde
başlanmalı. Prof. Dr. Canpolat, “Prematüre bebeklere erken
koruyucu demir preparatları başlanması gerektiğini hatırlatarak
şöyle devam ediyor: “Anneden bebeğe demir transferi hamileliğin
sonlarında yoğunluk kazandığı için bu bebekler demir depoları
tam dolmadan doğarlar ve çoğu zaman yoğun bakımda kaldıklarından
tetkikler için bebeklerden fazla kan alınmak zorunda kalınır.”
Tanı ve Tetkikler
Demir eksikliği gelişen bebekler huzursuz, iştahsız oluyor ve
uyku bozuklukları yaşıyor. Büyümesi ve gelişmesi duraklama
gösteriyor. Hemoglobini çok düşerse cilt rengi de soluyor. Bunu
anlamak zor değil. Bu solukluk en çok göz kapaklarının içine,
ağız mukozasına, avuç içlerine ve tırnak yataklarına
bakıldığında anlaşılıyor. Demir eksikliğine erken tanı konup
tedavi edilmesi durumunda bu bozuklukların büyük bir kısmı
düzelme şansına sahip. Prof. Dr. Canpolat tanı ve tetkikler
konusunda şunları söylüyor: “Demir eksikliği anemisi saptanan
çocukta dışkı ve idrar ile kan kaybı olup olmadığı
araştırılmalıdır. Dışkı ile kan kaybı meydana getiren en önemli
durumlar arasında peptik ülserler ve inek sütü alerjisi
sayılabilir. Ayrıca bağırsakta bulunan polipler ve anüste mukoza
çatlakları da kan kaybına neden olabilirler. Gaitada gizli kan
testi birkaç kez tekrarlanmalıdır, zira kanama aralıklı olarak
meydana geliyor olabilir.”
Tedavisi
Tedavi ise çoğunlukla ağızdan verilen demir preparatları ile
yapılıyor ve 3 ay kadar sürüyor. Tedavide ilk 2 ay hemoglobinin
yükseltilmesi, 3 ay ise demir depolarının doldurulması
amaçlanıyor.
Kaynak: Prof. Dr. Cengiz Canpolat
