BOĞMACA
Boğmaca : Akut, bulaşıcı bir solunum sistemi hastalığıdır. Her yaştaki duyarlı kişileri tuttuğu halde özellikle çocukluk yaşlarında ağır seyreder.
Etken :
Hastalık etkeni Bordatella pertussis olarak adlandırılmıştır. B.pertussis
’ in tek konakçısı insandır. Bulaşma damlacık yoluyla olur. Yani
solunum yolundan öksürük gibi nedenlerle atılan ve havada
serbest halde bulunan asılı küçük damlaların başka kişiler
tarafından solunum yolundan alınması ile oluşur. Hafif ya da
atipik hastalığı olan erişkinler ve büyük çocuklar hastalığı
aşısız bebek ve küçük çocuklara bulaştırırlar. Aynı evde yaşayan
insanların bağışıklaması yok ise %90 oranında bu hastalığa
yakalanırlar. Bulaştırıcılığın en fazla olduğu dönem öksürüğün
başlamasından önceki dönemdir. Ancak öksürük başladıktan üç
hafta sonrasına kadar bulaşıcılık devam edebilir. Hastalara
eritromisin kullanılması bulaştırıcılığı azaltır.
Epidemiyoloji :
Boğmaca her yaşta görülür. Aşılanmamış toplumlarda olguların
%50’si ilk yaşta 
görülür. Küçük bebeklerde hastalık ağır
seyreder. Olguların %25’i ergen ve genç erişkinlerde görülür.
Hastalık, etken olan ajanın alımından yaklaşık 6-20 gün
(ortalama 10 gün ) sonra ortaya çıkar. Hastalık 6-10 hafta sürer
ve üç dönemi vardır. Öncelikle hastalığın ilk döneminde burun
akıntısı, gözde yaşarma, halsizlik ve fazla yükselmeyen ateş
gibi hafif üst solunum yolu infeksiyonuna benzer belirtiler
ortaya çıkar. Bu dönem iki hafta kadar sürer. Bu dönemin
ardından kuru öksürük başlar ve çok geçmeden boğmaca için
karakteristik olan şiddetli öksürük nöbetleri ortaya çıkar. Bir
gün içinde düzinelerle nöbet gelişebilir. Boğulurcasına ardarda
öksürük, morarma, kusma ve derin, sesli bir iç çekme olur.
Nöbetten sonra çocuk bitkinleşir. Bu dönem 2-6 hafta sürer.
Üçüncü dönem iyileşme dönemidir. Bu dönemde nöbetler gittikçe
seyrekleşir. Bir ay içinde tümden yok olur. Hastanın yaşı ne
kadar küçükse komplikasyonlar o kadar sıktır. En sık
bronkopnömoni, atelektazi, interstisyel ve deri altı amfizemi
gibi solunum sistemi komplikasyonları görülür. Ölümlerin başlıca
nedeni pnömonilerdir.
Tanı :
Hastalığın tanısı klinik olarak ve bakterinin nazofarengeal
mukus kültüründen üretilmesi ile konur.
Tedavi :
Çoğu hasta evde tedavi edilebilir. Altı aydan küçük bebekler ve
ağır olgular hastaneye yatırılmalıdır. Tedavide antibiyotikler
kullanılır.
Korunma :
Hastalığı geçirenler yaşam boyu bağışıklık kazanırlar. Korunma
difteri ve tetanoz toksoidleri ile karma olarak hazırlanmış
aşıyla sağlanır(KARMA AŞI: Difteri-Tetanoz-Boğmaca). Aşının ilk
dozu yaşamın ikinci ayında İM olarak yapılır. Bir ay arayla iki
kez yinelenir (Sağlık Bakanlığı AŞI TAKVİMİ’ne göre: Doğumdan
sonra; 2.ayın sonu, 3. ayın sonu, 4. ayın sonu ve 16-24. aylarda
ve 4-6 yaşları arasında yapılacak 5 doz aşı ile yeterli
bağışıklık sağlanır). 5 doz uygulanan aşı ile ilerdeki yıllarda
korunma sağlanır ve hastalığın geçişi durdurulur. Aşı yedi
yaşından büyüklere yapılmaz. Aşıya bağlı; aşı yerinde
kızarıklık, şişme, ağrı gibi lokal yan etkiler yanında ateş,
halsizlik, uyku hali, huzursuzluk, kusma, aşıdan sonraki üç gün
içinde görülen havale, aşıdan sonraki 48 saat içinde 3 saatten
uzun süren ağlama gibi sistemik yan etkiler görülebilir. Ciddi
yan etkiler olması durumunda daha sonraki aşının yapılması
konusunda doktorla görüşülmelidir. Hastanın ev halkına ve diğer
yakın ilişkide olanlara aşılama durumlarına bakılmaksızın 14 gün
eritromisin verilmesi önerilir.
Kaynak: www.istanbulsaglik.gov.tr
