DOĞUM EVRELERİ
1- Serviksin (Rahim ağzı) açılması
Doğuma yakın günlerde başlayan, belde çekilmeler, karında
gerginlik hissi şeklinde duyulan uterus kasılmaları giderek
devamlı ve daha güçlü bir karakter alarak, gerçek Doğum
ağrılarına dönüşür. Ağrılar ile serviks açılmaya başlayınca
servikal kanalı
dolduran mukus tıkacı dışarıya atılır. Halk
arasında ‘nişan bozulması’ olarak bilinen bu mukus tıkacının
görülmesi, doğumun başlayacağını gösteren öncü bir işarettir. Bu
olay birkaç saatten, birkaç gün öncesine kadar görülebilir.
Düzenli aralıklarla ve her 10 dakikada bir gelen ağrılar, serviks açılma evresinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu
dönemdeki ağrıların araları 3-4 dakikaya kadar iner ve 30-60
saniye kadar devam eder. Ilk dönemlerde uterus kasılmaları kasık
ve bel ağrıları olarak duyulur. Serviksin açılması yapılan
vaginal muayeneler ile saptanır ve santimetre (cm.) ile ifade
edilir. Tam açılma 10 cm. dir yani bebeğin başının geçeceği
açıklıktır. Doğum seyri sırasında daha önce su kesesi açılmamış
olan gebelerde, serviks açıklığı 4-5 cm. olmuş ve baş doğum
kanalına girmiş ise açılabilir. Su kesesi açıldığı zaman gelen
su incelenir. Bazen ‘bebek kakasını yapmış’ denilir. Bu şekilde
"mekonyumlu suları" gelen gebeler bebek açısından yakın takibe
alınırlar (Kardiotokografi ile).
Serviksin açılması 2 döneme ayrılır: 1. Dönem ortalama 8-8,5saat
sürmekte ve serviks açıklığı 2-2,5cm.. olmaktadır. 2. Dönem
yaklaşık 4 saat kadar sürer ve serviksin açılması tamamlanmış
olur. Bu dönemleri anne adayları ayakta dolaşarak veya yatakta
geçirebilirler. Ancak doğum sürecini göz önüne alarak fazla
yorulmamaları sağlanır. Yatakta ağrı çekilirken yan yatmaları
önerilir. Bu uterus ve bebeğin annenin karnından geçen büyük
damarlardaki kan akımının düzenli olmasını ve tansiyonun
düşmesini engeller.
Annenin yorulması ve aç olması doğum ağrılarını azaltabilir. Bu
durumda uygulanabilecek olası bir müdahale ve narkozuda
düşünerek küçük porsiyonlar halinde sulu ve kaloriden zengin
besinler ( komposto, meyva suları, çay v.b.) veya serum olarak
verilir. Idrar torbasının dolu olması doğum sürecini uzatacağı
için sık sık tuvalete gitmesi söylenir.
Serviksin açılması evresinde doğum ağrılarının sıklığı ve
şiddeti dolayısı ile serviksin açılması izlenirken çocuğun kalp
sesleri de yakından takip edilir. Çocuk kalp sesleri (ÇKS)
fetoskop ile dinlenebilir veya kardiotokografi aleti ile
izlenir. Artık hemen hemen tüm doğumhanelerde bulunan
kardiotokografi aleti ile anne karnına bağlanan iki kuşak ve
alıcı yardımı ile bebeğin kalp hızı ve şekli ile uterus
kasılmaların kaydeder. Uterus kasılmalarının çocuk üzerindeki
muhtemel olumsuz etkileri çok erkenden, bebeğe herhangi bir
zarar gelmeden önce tespit edilebilir. Bazı durumlarda anne
adayı sol yanına yatırmak, oksijen vermek gerekebilir. Gerekirse
ağrılar bir süre azaltılabilir.
2- Bebeğin doğum kanalında ilerleyerek doğması
Serviksin tam açık hale gelmesinden sonra bebeğin doğum
kanalından ilerleyerek doğması gerçekleşir. Bu dönem, ilk doğumu
olanlarda daha uzun olmak üzere, yaklaşık yarım saat kadar
sürer. Her ağrı ile bir ıkınma hissi gelmeye başlar. Uterus
kasılmaları ve anne adayının diyafragma ve karın kasları yardımı
ile ıkınması sonucu bebeğin doğum kanalında ilerlemesi artar.
Gebe doğum masasında düz olarak yatmalı ve bacaklarını sıkmadan
açık ve gevşek tutmalıdır. Baş göğüs kafesine doğru öne eğilir.
Belin masadan kaldırılması doğum kanalının aksını bozar ve bebek
daha güç ilerler. Ikıntılı ağrılar sırasında ellerini doğum
masasının yan tarafını tutarak daha kuvvetli ıkınmalıdır.
Uterusun kasılmasının en kuvvetli olduğu an derin bir nefes
alınır, ağız kapanır, nefes içeride tutulur ve bütün kuvveti ile
ıkınılmalıdır. Çoğu kez gebelerin bir ağrı boyunca kesik kesik
ıkındıkları görülür. Bu şekildeki ıkınma bebeğin ilerlemesi zor
olur. Yine bağırmak da ıkınmayı engeller.
Bu dönemde de ÇKS yakından takip edilir. Bebeğin kalp
atışlarındaki değişiklikler titizlikle değerlendirilir. Bebekte
herhangi bir tehlike oluşacaksa doğum bir an evvel
sonuçlandırılır. Uygun şartlar oluşmuşsa forseps veya vakum
ekstraksiyon ile doğum gerçekleştirilir.
Bebeğin başı ıkınmalarla ilerler ve vagenin girişine kadar
gelir. Bebek doğarken bu bölgenin korunması ve istenmeyen
yırtıkların oluşmaması amacı ile uygun şekilde doktor tarafından
kesi yapılarak genişletilir (Epiziotomi). Tam bebeğin başı
çıkarken annenin ıkınmaması ve derin derin nefes alması
söylenir. Bebeğin önce başı, sonra sırasıyla ön omuz, arka omuz,
gövde ve bacakları doğar. Bu şekillde bebek kontrollü olarak
doğurtulur. Daha sonra göbek kordonu bağlanır ve kesilir. Bebek
ilk kontrol ve muayenesi ayrıca üşümemesi için Doğum odasında
hazır bulunan ısıtıcılı bebek arabasına konulur.
3- Plasentanın (Bebeğin eşi) alınması:
Bebeğin doğmasından bir kaç dakika sonra plasentanın çıkmasını
sağlayan uterus kasılmaları başlar. Ortalama ½ saatlik bir
sürede plasentanın çıkması tamamlanır. Plasentanında
alınmasından sonra uterus kasılması ile kanama azalır. Doğum
kanalı, serviks ve vajen kontrolü yapılır. Epiziotomi dikilir.
4- Doğum sonrası kanama kontrolü:
Doğum sonrası 1 saatlik dönem doğumun 4. evresi olarak
değerlendirilir. Bu dönemde olası bir uterus gevşemesine veya
Doğum kanalından kaynaklanan kanamalar gözlenir.
