Hamileportal

Doğumsal kalça çıkığı terimi; kalça eklemini oluşturan öğelerin biçim, işlev ve ilişkilerinde olan bozukluğu anlatır.

Normal kalça ekleminde; kalçadaki büyük leğen kemiğindeki çukur boşluk (asetebulum) ile bacak kemiğinin (femur kemiği) başındaki yuvarlak kısım iç içe girmiştir ve bu kusursuz eklem bacağın serbest dönme hareketi yapabilmesini sağlar. Doğuştan kalça çıkığında ise, kalça eklemini meydana getiren kemikler birbirinden ayrılmıştır. Kalça eklemindeki bu bozukluk anne karnında iken görülen, tek veya çift taraflı olabilen bir gelişme bozukluğudur. Bu nedenle gelişimsel kalça displazisi olarak da adlandırılır. Kalça çıkığı bazen ileri yaşlarda da gelişebilir.

Bu hastalığın her tipinde femur başının asetabulumun dışında olması şart değildir. Yarı çıkık, ya da eklem içine girip çıkan yapıda da olabilir.

Tam çıkık kalça: Femur başı tamamen asetabulumun dışındadır. Bacağın bükülüp dışa doğru yatırılmasıyla (ortolani manevrası) çıkık yerine girer.

Yarı çıkık kalça: Femur başı, asetabulumun içinde olmakla birlikte bir bölümü dışa ve yukarıya doğru yer değiştirmiştir.

Çıkabilir kalça: Femur başı, asetebulumun içindedir. Ancak ittirmekle (Barlow'un provakasyon testi) kolaylıkla asetebulumun dışına çıkar.

DOĞUMSAL KALÇA ÇIKIĞININ NEDENLERİ
Birçok sebebe bağlıdır. Öncelikle anne karnındaki 12.-18. haftalar ve son 4 hafta, gelişimsel kalça çıkığı açısından önemlidir.

12.-18. haftada hormonal veya genetik faktörler rol oynar. Bu faktörler kas yapısının gevşek olarak oluşmasına neden olur. Ayrıca asetabulum çukurunun yeterli derinlikte gelişememesi önemli bir faktördür.

Gebeliğin son 4 haftasında ise mekanik faktörler (kalçaya bası) daha önemlidir. Bunların başında bebeğin hala makat pozisyonda (baş yukarıda kalça aşağıda) durması gelir. Normal gebeliklerde bebek son iki ayda baş aşağıya döner. Kalça ekleminin normal gelişimini tamamlayabileceği pozisyon bacakların bükülü ve hafif dışa dönük olduğu pozisyondur. Makat pozisyonda bu duruş bozulur. Bacaklar aşırı büzülürken, dizler açılır. Bu pozisyon, femur başının eklem çukurluğunu terk etmesini kolaylaştırır.

Doğum sonu çevresel faktörler içerisinde en önemlisi de "kundak"tır. Bu giydirme alışkanlığı, yenidoğan bebeğin normalde olması gereken, kalça ve dizlerindeki bükülmeyi bozar ve kalça çıkığına yol açabilir. Bebeklere alt üst pijama veya tulum giydirilmelidir. Böylece bebek bacaklarını ve dizlerini rahatlıkla bükebilir.

Kalça çıkığı, kız bebeklerde erkeklere oranla 6-8 kat daha sık görülür.

DOĞUŞTAN KALÇA ÇIKIĞI AÇISINDAN RİSKLİ GRUPLAR
İlk doğum
Kız bebek
Makat gelişi ile doğum
Tortikolisli bebekler (boyun kası içinde kanama)
Ailesinde kalça çıkığı bulunan bebekler
Çeşitli ayak bozuklukları ile doğmuş bebekler
Annede gebelikte su kesesinde az su bulunması

KLİNİK MUAYENE VE BULGULAR
Yenidoğan bebeğin kalça ve dizlerindeki bükülü pozisyonun olmaması: Anne karnında bebek kalça ve dizler bükülü, bacaklar hafif dışa doğru pozisyondadır. Bu pozisyon yenidoğan döneminde de devam eder. Yenidoğan bir bebeğin bacak ve dizlerini rahatça uzatması akla kalça çıkığını getirmelidir.

Bacakların dışa dönme kısıtlılığı: Kalça çıkığında, bacakların iç adalelerindeki gerilme nedeniyle bacağın dışarıya açılması (abduksiyon) kısıtlıdır. Uyluklar zemine yaklaştırılmak üzere yana doğru açılır. Uyluklar zemine yaklaştırılamıyorsa abdüksiyon kısıtlılığı var demektir.
Yenidoğan bebeklerde bacaklar bükülü pozisyonda durur. Onun için bacaklar ile muayene masası üzerinde 30 derecelik bir açı kalabilir. İki taraflı kalça çıkığında buna daha da dikkat etmek gerekir.

Pili asimetrisi: Çıkık olan tarafta cilt pilisi (kıvrımı) daha derin ve kalçaya daha yakındır.

Diz belirtisi: Kalça ve dizler 90 derece bükük iken her dizin aynı seviyede olması gerekir. Şayet tek taraflı kaça çıkığı varsa o taraftaki diz diğerine göre daha aşağıda gözükür. Bu belirtinin iki taraflı çıkılarda yeri yoktur.

Barlow testi: Bu test çıkabilir kalçayı gösterir. Doğuştan kalça çıkığının büyük kısmı, çıkabilir kalça formunda olduğu için çok önemlidir. Çıkabilir kalça oranı her 100 yenidoğan bebekten birinde vardır. Halbuki tam kalça çıkığı oranı, bin bebekten 1'inde görülür.
Yapılışı: Bebek sırt üstü yatırılır. Diz ve bacağı bükülür. İki elin orta parmakları bebeğin uyluklarının dış yan yüzünde bacak kemiğinin çıkıntısı üzerine, baş parmaklar uylukların iç tarafında bacak kemiğinin küçük çıkıntıları üzerine yerleştirilir. Femur başına uyluk iç yan yüzünden basınç uygulandığında kalça çıkık duruma geliyorsa kalça çıkığı var demektir. (Barlow testi pozitif)

Ortolani testi: Bir el kalçayı sabit tutarken diğer el ile uyluk zemine yanaştırılır ve bu elin orta parmağı bacak kemiğinin büyük çıkıntısını öne doğru iter. Kalça çıkığı var ise femur başı öne kayar, asetabulum çukuruna girer ve bir ses (klik) hissedilir.

TANI YÖNTEMLERİ
Doğumsal kalça çıkığı toplumsal açıdan önemli bir hastalıktır. Zamanında tanı konulup tedavi edilmezse kişiyi toplumsal öğelerden alıkoyacak ölçüde ağır biçim ve işlev bozukluklarına yol açabilir.

Çocuk dik durmaya, ağırlığını kalçasının üzerine vermeye başlamadan önce femur kemiği ile asetabulum arasındaki uyumsuzluklar çıkık öncesi lezyon olarak kabul edilir. Çocuk yürümeye başladığında femur kemiği ile asetabulum arasındaki ilişki bozulacak ve gerçek kalça çıkığı belirecektir. Bu nedenle kalça çıkığının ilk aylarda tanınması çok önemlidir.

Anamnez ve fizik muayene: İyi bir fizik muayene, kalça çıkığına erken tanı konulması için en önemli kuraldır. Kalça çıkığı, doğuşta mevcut olabilir veya süt çocukluğu döneminde de (0-1 yaş) gelişebilir. Onun için ilk yıl içinde, her normal aylık muayene sırasında, bebek kalça çıkığı açısından da kontrol edilmelidir. Doktorunuz her muayenede yukarıda belirtilen Barlow, Ortoloni manevralarını yapar, pili asimetrisini ve abduksiyon kısıtlılığını araştırır.

Kalça ultrasonu: Fizik muayene ile tüm vakaların yakalanması her zaman mümkün değildir, şüpheli durumlarda İlk 3 ayda kalça ultrasonografisi çekilmelidir.

Direk radyoloji (Düz film): Klinik olarak şüphe var, ancak ultrasonda bulgu görülemiyorsa mutlaka kalça filmi çekilmelidir. Çekilen filmde bazı ölçümler yapılarak, kalça çıkığı olup olmadığı kesinleştirilir.

ÖNLEME ve TEDAVİ
Kalça gelişimi doğum sonrası da devam ettiği için doğumdan sonra oluşabilecek kalça çıkığının önlenmesi için ara bezi bağlanmalı ve kucakta taşınırken bacaklarının ayrık tutulması sağlanmalıdır. Ayrıca bebelere bacaklarının serbest hareket etmesini önleyecek, dar külotlu çorap ya da dar tulum giydirmekten, üzerlerine ağır örtü örtülmesinden kaçınılması gerekir.

Bebekleri ayaklarından tutup baş aşağı sallamak, dizlerindeki bükülmeyi açmaya çalışmak, bacaklarını germeye çalışmak, çıkabilir bir kalçayı çıkık duruma getirebileceği için sakıncalıdır.

Doğum sonrası ilk üç hafta içerisinde tanı konulan kalça çıkıkları uygun tedavi ile yaklaşık 6 haftada tamamen normale dönebilir.

Kalça çıkığı ilk üç ayda teşhis edilirse sadece kalın ara bezi kullanılarak büyük oranda tam düzelme sağlanır. Kalça çıkığı, tam kalça çıkığı ise doktorunuzun önerisiyle Pavlik bandajı uygulanır. Bu bandaj, eklemi meydana getiren kemiklerin iç içe durumda kalmasını sağlar.

6 aylıktan sonra cerrahi düzeltme gerekir

Kaynak: Uzm.Dr.Sabahat Karakaşlılar Çakmak