UYUZ
Küçücük bir canlı 2.500 yıldır insan cildine zarar vermektedir.Fark edilmesi oldukça zordur ve deride şiddetli bir kaşıntıya sebep olur.Her yıl dünyada 300 milyondan fazla uyuz vakasının meydana geldiği bilinmektedir. Hastalık herhangi bir nesilde veya
çağda kişisel hijyene rağmen ortaya çıkabilir.
UYUZ NASIL İLERLER?
Uyuz insan gözüyle görülemeyen mikroskobik bir canlının sebep
olduğu bir hastalıktır.Küçük, yuvarlak vücutlu ve 8 bacaklı olup
deride yuva yapar ve alerjik bir reaksiyona sebep olur.Bunun
sonucunda çok acı veren, şiddetli bir kaşıntı olur ve hasta
bütün gece uyuyamaz.Uyuz herhangi bir kişiden başkasına( bir
çocuk, bir arkadaş, bir aile ferdi olabilir) yakın temastan
dolayı geçebilir.Uyuz, daha çok gelir seviyesi düşük ailelerde,
ihmal edilen çocuklarda veya bağışıklığı zayıf olan kişilerde
rastlanır.
Isı ve kokunun cezbettiği canlı;yuva yapmak, yumurtalarını
bırakmak ve dışkısını atmak için üst deri içerisinde tüneller
açar.Kurtçuk yumurtadan çıkar ve derinin yüzeyine doğru hareket
eder.Yetişkin canlılara dönüşmek için deri yüzeyindeki epidermis
tabakası içinde yaşar.Vücuda yayılmadan bir ay geçebilir, kişi
bu süre içinde sadece kaşıntı hissedebilir.
UYUZU NASIL TANIRIZ?
Uyuzun en erken ve en yaygın belirtisi özellikle geceleri ortaya
çıkan kaşıntıdır.Erken ortaya çıkan uyuzda küçük kırmızı
kabarcıklar ve sivilceler görülür.Daha ilerlemiş vakalarda deri
kabuklu ve pullu olabilir.Uyuz çoğunlukla vücudun kıvrım ve
çatlaklarında başlar,özellikle parmaklar arasında, dirsek ve
bileklerde, kalça ve kemer hizasında, kadınlarda meme başında,
erkeklerde cinsel organda görülebilir.Bileziklerin, yüzüklerin
altındaki deride saklanırlar veya tırnakların altında
görülebilirler.Çocuklarda daha çok genel bir kaşıntı vardır.Avuç
içi,taban ve saç derisini tutmaksızın bütün vücuda
yayılabilir.Kişi bütün gece kaşıntıdan dolayı uykusunu
kaybettiği için yorgun ve sinirli olabilir.Uyuzla birlikte
bakteriyel enfeksiyon da görülebilir.Çocuklarda, uyuz çoğu zaman
özellikle enfeksiyonlarla beraber olabilir.Bakteriyel
enfeksiyonlar öncelikle tedavi edilmelidir.Uyuz tedavisi
bilahare yapılır.Eğer uyuz tamamen tedavi edilmezse belirli bir
süre sonra tekrar ortaya çıkar.
KABUKLANMA VE NORVEÇ UYUZU
Kabuklanmış uyuz; yakınmaların daha yoğun ve döküntülerin yaygın
olduğu bir klinik tablodur.Eller ve ayaklar da dahil vücudun
geniş bölgelerinde görülebilir.Bu kabuklarda binlerce uyuz
paraziti ve onların yumurtaları saklanır, bu da yapılan tedaviyi
zorlaştırır.Çünkü direkt deriye uygulanan medikasyonlar
kalınlaşan deriye etkimeyebilir.Uyuzun bu çeşidi AİDS ve kanser
gibi bağışıklık sistemi zayıf hastalarda en çok meydana gelen
tipidir.Bu durum oldukça bulaşıcıdır.
KESİN TANI
Uyuz çoğu zaman dermatologlar tarafından teşhis edilir.Tüm
vücudun sıkı bir incelenmesi gerekir.Eğer dermatolog teşhis
koyamıyorsa, basit ve ağrısız bir test yapabilir.Test; şüphe
duyulan yer üzerine steril mineral yağdan bir damla damlatılması
suretiyle yapılır.Gerilmiş üst deriden bistüri ile küçük bir
parça alınır.Bu parça mikroskobla incelenir.Teşhis;uyuz
mikroplarının ve yumurtalarının bulunması ile konulmuş olur.Lüzümu
halinde deri biopsisi ile de tanı konulabilir.
EN ÇOK TEHLİKEDE OLANLAR KİMLERDİR?
Uyuz etkeni zengin veya fakir, genç veya yaşlı herkese
bulaşabilir.Uyuz, en çok birbiriyle yakın fiziksel temasta
bulunanlarda, özellikle çocuklarda, emziren annelerde ve yaşlı
insanlarda görülür.
Çalışan ailelerin 2 yaşın altındaki çocuklarında risk
fazladır.Onları anneler ve daha büyük kardeşler ve sonrada yakın
temasta bulundukları diğer aile fertleri izler.Bununla birlikte
askerler ve erkek mahkumlar, yaşam şartlarından dolayı
hastalıktan çabuk etkilenirler.Huzur ve bakım evinde kalan yaşlı
kişiler de uyuza kolayca yakalanabilirler.Çünkü;
1-Bağışıklık sistemleri zayıftır.,
2-Elbise değiştirmeleri , banyo yapmaları , giysilerini ve
kendilerini temizlemeleri zordur.
3-Yaşlılarda farklı hastalıkların da bulunmasından dolayı
ayırıcı tanı güç olabilir.
TEDAVİ
Uyuzdan;reçeteyle yazılan %5’lik permethrin kremiyle uygulanan
tedavi sonucu kolay ve çabuk bir şekilde kurtulunabilir.Bu krem
yatarken tüm vücut derisine sürülür ve ertesi günün sabahı
yıkanır.Kremin serin yerde muhafaza edilmesi, kuru cilde
sürülmesi ve ciltte 8-14 saat kalması tavsiye edilir.Tedaviden
sonra yeni belirtiler ortaya çıkarsa bir hafta aradan sonra
ikinci bir tedavi daha önerilebilir.
Bir başka tedavi ise %1’lik lindanedir.Lindane; bebeklerde,
küçük çocuklarda, hamile ve emziren kadınlarda, felçli kişilerde
ve diğer nörolojik hastalıkları olan kişilerde
kullanılmamalıdır.
Grup veya aile içindeki her birey kaşıntı olsun veya olmasın
tedavi edilmelidir.Risk altında bulunan toplumun hepsi, bir uyuz
salgınını engellemek açısından tedavi edilebilir.
Bir ailede bulunan bütün bireyler eş zamanlı olarak tedavi
edilmelidir.Toplu olarak ortaya çıkan uyuz vakaları sık
denetlemelerle kontrol altına alınabilir.En etkili yol ise bütün
hastaları ve personeli aynı anda tedavi etmektir.
UYUZ OLDUĞUNUZDA NE YAPABİLİRSİNİZ?
Tedaviye başlamak için en kısa sürede bir dermatoloğa görünün.
Unutmayın;parazitlerden ne kadar rahatsız olursanız olun, uyuz
sizin kişisel temizliğinizin bir yansıması değildir.
* Elbiselerinizi, yatak örtülerini ve havluları sıcak suda
yıkayın ve makineyle kurutup kızgın ütüden geçirin.
* Bütün evi elektrikli süpürgeyle temizleyin ve torbasını
güvenli bir yere atın.
NE YAPMAMALIYIZ?
* Kesinlikle evde yapılan ilaçları denemeyin.Çamaşır deterjanı
kullanmayın.
* Kortizonlu merhemler ve dermatologlar tarafından önerilmeyen
kremleri asla kullanmayın.
